THẾ NÀO LÀ THÀNH PHẦN TINH HOA NƠI
XÃ HỘI LOÀI NGƯỜI
Thành phần tinh
hoa là thành phần chọn lọc, nổi bậc, xuất sắc, đặc điểm, hay quý giá ở trong một
tập hợp hay quần thể nào đó. Bất kỳ một nhóm sự vật nào cũng có thành phần nổi
trội hơn hay nói được là đặc săc, tinh túy ở ngay trong bản thân chúng. Cỏ cây,
đất đá, động vật, hay bất kỳ quần thể, tập hợp loại nào cũng thường đều được
phân biệt hay có những tính cách như thế.
Trong đất đai, có
các trạng thái, khía cạnh, cấu trúc thổ nhưỡng giàu có, phong phú, đặc sắc hơn
các nơi khác. Trong khoáng vật có các loại đá quý hiếm, đặc biệt hơn các loại
khác. Trong kim loại cũng có một số kim loại quý giá hay nổi bật hơn các đồng lớp
khác. Ngay loài vật hay bất cứ chủng loại sự vật nào người ta cũng có thể nhận
thấy hay tìm ra các đặc điểm thành phần như thế. Nhưng cao nhất hay gần gũi nhất,
trong thế giới xã hội loài người, các đặc tính chọn lọc hay đặc biệt như thế vẫn
thường có, và người ta gọi đó là những thành phần tinh hoa, đặc sắc, đáng quan
tâm đến.
Vậy tinh hoa hay
thành phần xuất sắc trong xã hội con người là gì, do đâu mà có và ý nghĩa của
nó thế nào ? Đặc điểm này có thể xét cả bên ngoài lẫn bên trong, nhằm phân biệt
với các thành phần khác nói chung không có gì xuất sắc hay cá biệt lắm. Dạng
bên ngoài này như tính chất thân xác hay hoạt động nổi bật trong số vài phương
diện nào đó, nhưng chưa thể cho đó là thành phần tinh hoa được. Các loại lực sĩ
thể hình, nhan sắc nữ giới, tài năng ca sĩ, tính cách thông minh, tài bộ của một
số cá nhân nào đó, đều chỉ là những chuyện bình thường, chưa phải mang ý nghĩa
tinh hoa đặc biệt hay quan trọng lắm.
Như thế tinh hoa ở
đây phải xét bề trong, tức mang ý nghĩa hay giá trị tinh thần cao hơn, sâu xa
hơn, tài năng hay tiềm lực nào đó xuất sắc, đặc biệt hữu ích hay có tầm quan trọng
hơn, tích cực nhiều mặt cho xã hội hơn. Tinh hoa như vậy phải luôn được hiểu
theo chiều hướng tích cực nhưng không phải là tiêu cực đối với xã hội. Một tướng
cướp cho dầu tài giỏi bao nhiêu, những cá nhân gây phá tán cho xã hội nổi tiếng
bao nhiêu, đó đều không phải là thành phần tinh hoa mà là những thành phần phá
hoại, gây tiêu cực đến lợi ích chung của xã hội hay làm phương hại đến xã hội.
Tức tinh hoa tự nó
có giá trị, ý nghĩa tự thân cũng như giá trị, ý nghĩa xã hội. Tinh hoa là năng
lực hay tiềm lực xuất sắc của cá nhân, trội vượt lên các cá nhân bình thường
khác cũng như mang giá trị đặc biệt cho xã hội nói chung trong những thời kỳ
hay thế hệ nhất định. Ý nghĩa của tinh hoa như vậy là ý nghĩa tài năng hay giá
trị nhận thức nào đó. Tài năng tất nhiên tự có một phần nhưng thiết yếu vẫn do
đào tạo hay giáo dục mang lại. Tài năng phần lớn là yếu tố bẩm sinh khách quan,
nhưng chủ yếu vẫn do chính nổ lực cá nhân nhằm củng cố, phát triển và hoàn thiện
nó. Tài năng có mọi dạng loại, mọi mức độ, và ở dạng loại, mức độ nào quan trọng,
thiết yếu nhất cho xã hội, đó chính là những yếu tố hay thành phần tinh hoa của
toàn xã hội.
Nói cách cụ thể
hơn, tinh hoa xã hội đều thông thường là tinh hoa ở những đất nước, quốc gia
nào đó, hay phạm vi cộng đồng, địa phương rộng lớn hay dân tộc nào đó. Đó đều
là những của quý của xã hội, bởi nó thường đều đóng góp cho xã hội nói chung
hay cho những phạm vi, lãnh vực hoặc địa hạt nào đó cụ thể nhất định. Như trong
hoạt động chính trị xã hội, kinh tế đời sống, văn hóa nghệ thuật, khoa học kỹ
thuật, đều mang ý nghĩa chính yếu nhất. Tinh hoa giống như những bông hoa nở ra
trên những phạm vi cây đời nhất định, và đều cùng mang lại cái trái ngọt mọi loại
cho đều xã hội.
Sự phân biệt giữa
tinh hoa và cộng đồng hay đại chúng chỉ là sự phân biệt về chất lượng, số lượng
hay kết quả đóng góp nổi bật mà không gì khác. Quần chúng đều là sự đóng góp
thông thường hay bình thường, nhưng tinh hoa thì kết quả nổi bật, xuất sắc hơn,
ngay cả khi hiệu quả và kết quả cao hơn. Đó chính là ý nghĩa mà giá trị tinh
hoa là giá trị đặc biệt cao hơn cũng như mức độ và tầm vóc lớn hơn. Cái tâm và
cái tầm của tinh hoa chính là ý nghĩa đặc biệt nhất và tất cả mọi quốc gia, đất
nước, dân tộc, hay xã hội nói chung đều luôn cần tới nó. Bởi tinh hoa chẳng
khác gì mũi nhọn, yếu tố tiên quyết đầu tiên làm khởi động hay đầu tàu cho tất
cả.
Tinh hoa không chỉ
là yếu tố năng lực, tài năng, tiềm lực, tiềm năng, mà còn là yếu tố nhận thức
và hành động tiên phong, đi dầu cho toàn xã hội ở nơi những phạm vi cụ thể
riêng biệt nhất định. Sự nhận thức và năng lực hành động đều luôn không thể thiếu
cho giới tinh hoa, bởi nếu thiếu hai yếu tố này, họ cũng đánh mất vai trò, ý
nghĩa tiên phong, mà chỉ trở thành yếu tố đại chúng hay quần chúng bình thường
và không còn là ý nghĩa hay giá trị của tinh hoa nữa. Như vậy tinh hoa luôn phải
thể hiện ra bằng yếu tố nhận thức, ý thức, ý chí và lương tâm à yêu cầu trước
nhất. Từ sự nhận thức về các sự thật, yêu cầu thực tế khách quan, họ có ý thức
về năng lực, trách nhiệm của mình, từ đó có ý chí vươn lên làm ích lợi cho xã hội,
đó chính là ý nghĩa tiền phong nhất.
Bởi quần chúng thì
thường hạn chế về nhận thức, có tính thụ động về hành động, nên luôn cần sự hướng
dẫn, sự tác động của giới tinh hoa mới khả dĩ làm cho vận động, tạo ra các động
lực tiến tới hơn. Thật ra giới tinh hoa cũng từ quần chúng hay đại chúng mà
không đâu khác. Nhưng đây là sự vận động tự nhiên hay sự chọn lọc tự nhiên do
chính các yếu tố chủ quan hay hoàn cảnh khách quan riêng đã dẫn đến. Nếu giới
quần chúng bình dân chỉ mãi là thụ động hay bất động, muôn đời họ vẫn chỉ vậy,
nhưng số cá nhân nào đó nổ lực tự phấn đấu, nổ lực tự thân thắng lướt hoàn cảnh,
được hoàn cảnh thuận lợi nào đó hỗ trợ, họ có thể tự tạo ra được năng lực và bề
dày nhận thức và đưa được ý thức lên tầm cao hơn, chính họ đã tự thân vận động
để đi vào và biến thành yếu tố tinh hoa theo cách tự nhiên và tự phát.
Chỉ vì trong lực
lượng hay đám đông quần chúng của xã hội, vẫn luôn có những cá nhân thành công
tạo ra cho mình những sức mạnh riêng nào đó, như thế lực tài chánh, quyền hành,
hay điều kiện xã hội nào đó làm người khác nễ phục hay chi phối được người
khác, như kẻ trọc phú, tài phiệt, hay cầm đầu được các thế lực ngầm nào đó nổi
bật hơn người khác, nhưng có điều họ không bao giờ trở thành yếu tố tinh hoa mà
chỉ là những sức mạnh xoàng xỉnh, tầm thường, hay có khi chỉ là những yếu tố tầm
thường hay thậm chí là tiêu cực của xã hội. Có nghĩa yếu tố tinh hoa luôn luôn
là yếu tố nhận thức, chọn lọc, ý thức, và nhất là luôn có ý thức tốt đẹp hay
tích cực đối với xã hội. Sự hiểu biết, nhân cách, đạo đức, và tài năng trội vượt
về các phạm vi, lãnh vực tiêu biểu nào đó, chính điều đó mới quyết định về ý
nghĩa, mục đích, kể cả giá trị cũng như vai trò của giới tinh hoa xã hội.
Tinh hoa là sự chọn
lọc và sự hiệu quả, nên nếu không có ý thức trách nhiệm hay nguyện vọng cao cả
đối với xã hội, thì dù sức mạnh hay vai vế thế nào trong xã hội nào đó, vẫn chẳng
bao giờ là thành phần tinh hoa mà chỉ là lực lượng ngầm, bình thường, hay xoàng
xỉnh nói chung trong xã hội. Có nghĩa tinh hoa phải là giới trí thức và tài
năng, cũng như có những giá trị tốt đẹp hay nguyện vọng cao cả đối với xã hội. Mọi
người bình dân, lao động chân tay giản đơn sẽ không bao giờ là giới tinh hoa trừ
khi họ có tiềm năng, tìm lực, tự vận động, tự đổi đời để đi vào giới thượng lưu
tinh thần, giới hiểu biết, và có trách nhiệm cũng như nguyện vọng tốt đẹp thường
xuyên với người khác, với tha nhân, hay với toàn xã hội. Cho nên những thành phần
sống lâu năm lên lão làng, dầu có địa vị giàu sang, hay có vai vế, vai trò nhất
định nào đó, chẳng qua họ cũng chỉ là các thế lực bình thường mà chẳng bao giờ
là tầng lớp trí thức tinh hoa nào hết. Cả giới trí thức hiểu biết nào đó, nhưng
tầm vóc không cao, nhân cách tầm thường, xoàng xỉnh, có khi họ cũng chỉ là giới
hạ lưu, tuy có cao hơn các giới hạ lưu khác, nhưng không bao giờ là giới tinh
hoa đúng nghĩa. Vậy tinh hoa là thành phần có giá trị cao và hoàn toàn đúng đắn
cũng như nhất thiết hữu ích chung đối với xã hội.
Mọi con người chỉ
sống bình thường, duy nhất chỉ hướng vào lợi ích riêng tư cá nhân, ít nhân cách
xã hội, cũng không hề bao giờ có ý thức hay mục tiêu, mục đích nào đối với lợi
ích chung hay lợi ích xã hội, đó cũng chỉ là thành phần bình dân bình thường,
thậm chí tầm thường, chẳng thể nào mang ý nghia hay giá trị tinh hoa trong đời
sống hay nói chung đối với xã hội cả. Nên tinh hoa vừa mang ý nghĩa nguồn gốc
xuất xứ, vừa mang giá trị tự thân khách quan, cả vừa mang giá trị cao cả, trong
sáng, lẫn mục tiêu hữu ích thường xuyên đối với xã hội. Tinh hoa là nền móng vừa
cũng là mũi nhọn vô hình chung đối với xã hội. Những nhà nghiên cứu khoa học,
những nhà tư duy tư tưởng, những nghệ nhân chân chính mọi loại, những nhà văn
hóa nghệ thuật các loại, họ luôn luôn là những giá trị đi đầu, những ý nghĩa
hàng đầu đới với xã hội.
Mọi dạng tinh hoa
luôn luôn là sản phẩm một thời của xã hội. Các thế hệ liên tiếp nhau đều tạo
ra, cung cấp, và mang đến những tinh hoa mọi loại cao thấp, nhất thời, hay bền
lâu đối với xã hội nói chung. Tầm cỡ hay tầm vóc của họ có thể chỉ ở phạm vi hẹp
như địa phương, đất nước, nhưng cũng có khi vươn đến tầm thế giới, nhân loại, kể
cả lịch sử nói chung. Những nhà khoa học, triết học thời cổ Hy Lạp, Trung Hoa, Ấn
Độ cổ đại, những nhà khoa học tầm cỡ như Newton, Pasteur, Einstein, Niel Bohr,
và vô số những người khác nữa, họ thật sự không những là tinh hoa của đất nước
mình, mà của cả thế giới, của nhân loại, cũng như của cả lịch sử loài người. Phật
Thích Ca, Sesus Christ, Khổng tử, Lão tử, Trang tử, Mạnh tử v.v…đều luôn là những
tinh hoa muôn đời như thế. Tinh hoa nói chung là mọi cá nhân cao cả nhất, giá
trị và ý nghĩa nhất mà mỗi đất nước, dân tộc, thời đại, lẫn cả nhân loại có được,
và nói chung trong mọi lãnh vực, tư duy trí tuệ cũng như đời sống thực hành.
Chỉ có điều học
thuyết Các Mác, một học thuyết duy vật thuần túy và chỉ nhìn vào đấu tranh giai
cấp, coi giai cấp là ý nghĩa và mục tiêu cao nhất và tối hậu nhất, nên không
coi con người tự nhiên khách quan và xã hội tự nhiên khách quan là quan trọng
nhất. Từ ý nghĩa đó Mác không cho tinh hoa đất nước, dân tộc hay thế giới loài
người là cao nhất. Mác chỉ nhìn đông đảo quần chúng như là giai cấp bình dân,
giai cấp vô sản là thiết yếu nhất. Với tính cách xa cạ và ý nghĩa kiểu bầy đàn
do giai cấp vô sản lãnh đạo cách tự phong, Mác coi thường mọi tính cách cá biệt
hay khác biệt về con người, đều chỉ nhìn nguyên trạng kiểu loại hóa như toàn bộ
thế giới sinh vật, thế giới vật chất, coi nhẹ hay không lưu tâm lắm về mặt tinh
thần, chỉ coi như kiểu thượng tầng kiến trúc đều do hạ tầng cơ sở là vật chất
hay kinh tế tầm thường quyết định, chi phối, tạo ra cả, nên học thuyết Mác cũng
không phải học thuyết coi trọng tinh hoa hay trí thức, mà chỉ quan niệm, quan
tâm tính về cách quần chúng kiểu đàn bầy quyết định, bởi từ trong bản thân nó về
khởi đầu cũng như cứu cánh đều chỉ là học thuyết kiểu hư vô chủ nghĩa, kể cả thậm
chí học thuyết kiểu vô chính phủ chủ nghĩa đến tận kỳ cùng thế thôi.
NON NGÀN
(24/4/24)
**
No comments :
Post a Comment